400

ա)VII=7

XXXV=35

LXXXIV=84

CL=150

CLX=160

DC=600

CD=600

CXVII=117

MD=1500

Բ)VIII=8

XXIV=24

LXXXIV=84

CXL=160

CLXI=161

DXC=610

MCD=1600

CXIX=119

MMD=2500

401

1)1440:4=360մմ

• Անծանոթ բառերը  բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

վերուստ-Վերևից

Շաղ-շաղի, [գոյական] (գավառական)Ոստ, դալար ճյուղ, շիվ:

Երկյուղ- Վախի զգացում, վախ, ահ:

• Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ՝ պարգև, շնորհք, անվերջ, բարձունք, փորձանք, աշխարհ :
• Անծեր բառի հոմանիշները գտի՛ր և գրի՛ր բանաստեղծության մեջ:

Գանձեր ունեմ անտա՜կ,Չծերացող

• Երկյուղ բառի հոմանիշը գտի՛ր և գրի՛ր բանաստեղծության մեջ:

Վախ չունեմ, ահ չունեմ ես։

• Փորձի՛ր  բացատրել բանաստեղծության վերնագիրը:

ԻՄ ԵՐԳԸ-Իմ կյանքը

391

1)նույն հեռավորթյուն ունեն։

2)Երևանը ավել մոտիկ է գյումիրն

Երեան=120-22=98կմ

Աշտարակ=22կմ

Գյամիր=100կմ

Եղեգնաձոր=120կմ

393

Լուծում

1)45.3=135

2)45+135+135+135=450

396

քրիչ 3600

ժամ,2400+հաշվիչ600+մկրատ750=3790

մոլորակ2350+տետր1250=3600

397

ա)2-4

3-9

4-16

5-25

բ)2-5

3-10

4-17

5-26

գ)2-14

3-21

4-28

5-35

դ)2-21

3-31

4-14

5-51

Արցախի Հանրապետություն կամ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն,կամ
Արցախ չճանաչված պետություն Հարավային Կովկասում։ Միավորված Ազգերի
Կազմակերպության անդամ որևէ երկրի կողմից պաշտոնապես ճանաչված չէ։
Արցախի մայրաքաղաքն ու խոշորագույն քաղաքը Ստեփանակերտն է, որը նաև երկրի
վարչական, մշակութային և տնտեսական կենտրոնն է:
Արցախի Հանրապետությունը պատմականորեն զբաղեցնում է Մեծ Հայքի Արցախ
նահանգի գրեթե ամբողջ տարածքը, ինչպես նաև Սյունիք և Ուտիք նահանգների փոքր
մասը։ Հայ մեծանուն պատմաբան Լեոն Արցախը համեմատել է «հսկայական
միջնաբերդի» հետ, առանց որի «անհնար է երևակայել Հայաստանի սրտի, այն է՝
Արարատյան երկրի պաշտպանությունը»
Արցախն արևմուտքում սահմանակցում է Հայաստանին, հարավում՝ Իրանի Իսլամական
Հանրապետությանը, իսկ ամբողջ արևելքում՝ Ադրբեջանական Հանրապետությանը։
Արցախի աշխարհագրական դիրքը լեռնային է։ Ամենաբարձր կետը Գոմշասարն է՝ 3724
մետր բարձրությամբ։
Պատմական աղբյուրներում Արցախն առաջին անգամ հիշատակված է մ.թ.ա. 8-րդ
դարում` Վանի թագավորության սեպագիր արձանագրություններում: Պատմական
Հայաստանի այս երկրամասում է Մեծ Հայքի արքա Տիգրան
Մեծը կառուցել Տիգրանակերտ քաղաքը։ Ուշ հին աշխարհյան և վաղ միջնադարյան
ժամանակաշրջաններում Արցախը եղել է հայկական թագավորությունների կազմի մեջ,
որպես վերջիններիս անբաժան մաս: 5-րդ դարում Արշակունյաց թագավորության
անկումից հետո Արցախում որոշակի ընդմիջումներով պահպանվել են հայկական
պետականության բեկորները։ Այս շրջանից ի վեր տեղաբնակները մասնակցել են
պարսկական լծի դեմ հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարին:
Ըստ ժողովրդական ստուգաբանության՝ «Արցախ» անվանումը նշանակում է Առանի
ծառաստան։ Ավանդության համաձայն, Առանը հայոց Վաղարշակ արքայի կողմից
նշանակված Մեծ Հայքի հյուսիսարևելյան նահանգների նախարարն էր՝ Սիսակյան
տոհմից։ Առանը, որը ավանդորեն համարվում է Առանշահիկների, և նրանցից
ճյուղավորված Արցախի միջնադարյան իշխանների ու մելիքների նախահայրը,
պատկանում էր Հայկ նահապետի զարմին, ուստի և միջնադարյան պատմիչները Արցախի
իշխաններին կոչում են «Հայկազյանք»։ «Ղարաբաղ» տեղանունը հստակ
ստուգաբանություն չունի։ Ըստ մեկ ստուգաբանության՝ թարգմանվում է որպես՝ «Սև
այգի»։ Ըստ երկորրդ ստուգաբանության՝ «բաղ» արմատով բազմաթիվ տեղանուններ
գոյություն ունեին Սյունիքում, Արցախում, Գանձակում և այլուր։ Եվ
«Ղարաբաղը» «Բաղաբերդ» տեղանվան պարզ ու սովորական թարգմանությունն է։
«Ղարաբաղի» առաջին՝ «ղարա» մասը հայերեն «բերդ» բառի թարգմանությունն է՝ լ-ր
հնչյունափոխությամբ։ Ինչպես օրինակ, Կալա-կարա՝ Կալա, Կալաքենդ (Բերդաշեն), իսկ
պաշտոնական փաստաթղթերում՝ Կարաքենդ։ Տեղանվան երկրորդ՝ «բաղ» մասը օտար
նվաճողների կողմից չի թարգմանվել։ Այսպիսով՝ Ղարաբաղը Բաղաբերդ տեղանվան
քմահաճ թարգմանությունն է:
Արցախի դրոշը ստեղծվել է Հայաստանի դրոշի նմանությամբ։ Արցախի դրոշի վրա միայն
ավելացված է սպիտակ եռանկյունաձև նախշանկար (հայկական գորգի նմանությամբ),
որը խորհրդանշում է Արցախի՝ մայր Հայաստանից անարդարացիորեն բաժանումը և
անկախության հռչակման արդյունքում վերջինիս վերամիավորումը։ Կարմիր գույնը
խորհրդանշում է հայ ժողովրդի մշտական պայքարը հարատևման, քրիստոնեական
հավատքի, անկախության և ազատության համար։ Կապույտ գույնը խորհրդանշում է հայ
ժողովրդի ապրելու կամքը խաղաղ երկնքի ներքո: Նարնջագույնը խորհրդանշում է հայ
ժողովրդի արարչական տաղանդը և աշխատասիրությունը։

1)Նշել Արցացի հանրապետության սահմանակից երկիները։

Արցախն արևմուտքում սահմանակցում է Հայաստանին, հարավում՝ Իրանի Իսլամական
Հանրապետությանը, իսկ ամբողջ արևելքում՝ Ադրբեջանական Հանրապետությանը։

2)Նշել Արցախի անվան ստուգաբանությնուն

Ըստ ժողովրդական ստուգաբանության՝ «Արցախ» անվանումը նշանակում է Առանի
ծառաստան։

3)

Կար-չկար մի տղա, որն ամբո□ջ օրը սրան-նրան ձանձրացնում էր իր հարցերով: Հարցեր տալն, իհարկե, վատ բան չէ, ընդհակառակը, հարցասիրությունը գովելի է, բայց վատն այն է, որ այդ տղայի հարցերին ոչ ոք չէր կարողանում պատասխանել:

Ասենք՝ գալիս էր ու հարցնում.

-Ինչո՞ւ դարակները սեղան ունեն:

Մարդիկ զարմանքից աչքերը չռում էին կամ էլ հենց այնպես պատասխանում.

-Դարակները նրա համար են, որ նրանց մեջ որևէ բան դնեն, օրինակ՝ սպասք, դանակ, պատառաքաղ և այլն:

-Ես գիտեմ՝ ինչի համար են դարակները, բայց ինչո՞ւ դարակները սեղան ունեն:

Մարդիկ թոթովում էին ուսերը ու հեռանում:

Մի ուրիշ ան□ամ նա հարցնում էր.

-Ինչո՞ւ պոչը ձուկ ունի:

Կամ թե՝  ինչո՞ւ բեղերը կատու ունեն:

Տղան մեծանում էր, բայց շարունակում էր մնալ ինչուիկ և այն էլ ոչ թե սովորական, այլ՝ հակառակ ինչուիկ:

Մեծանալուց հետո էլ նա դիմում էր բոլորին զանազան հարցերով: Պարզ է, որ ոչ ոք չէր կարողանում պատախանել նրա հարցերին: Բոլորովին հուսահատվելով՝ հակառակ ինչուիկը տեղափոխվեց մի սարի գագաթ, իր համար խրճիթ շինեց և այնտեղ հնարում էր նոր-նոր հարցեր: Հնարում էր, գրում  տետրի մեջ, իսկ հետո մեծ տանջանքով աշխատում գտնել դրանց պատասխանները: Սակայն ամբողջ կյանքում նա այդպես էլ եր□եք չգտավ իր հարցերի պատասխանները: Եվ ինչպե՞ս գտներ, եթե նրա տետրում գրված էր.«Ինչո՞ւ ստվերը բարդի ունի: Ինչո՞ւ ամպերը նամակ չեն գրում: Ինչո՞ւ նամականիշները գարեջուր չեն խմում»:

Աստիճանաբար նրա մորուքն աճեց, երկա~ր մորուք դար□ավ. նա չէր էլ մտածում սափրել: Դրա փոխարեն նա նոր հարց հորինեց՝ «Ինչո՞ւ մորուքը դեմք ունի»:

Երբ նա մեռավ, մի գիտնական ուսումնասիրեց նրա կյանքը և զարմանալի հայտնագործություն արեց: Պարզեց, որ ինչուիկը սովոր էր գուլպաները շրջերես հագնել և այդպես էլ հագնում էր իր ամբողջ կյանքում: Հենց այդ պատճառով էլ մինչև վերջ չսովորեց ճիշտ հարցեր տալ:

Հապա նայիր քո գուլպաներին. ճի՞շտ ես հագել:

1. Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դու՛րս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:

ամբողջ

անգամ

երբեք

դարձավ

2. Ի՞նչ է նշանակում տեքստում հանդիպող շրջերես բառը:

ա/երեսառած

բ/կամակոր

գ/հակառակ կողմով

դ/բոլորին հակառակ

3. Գրի՛ր տեքստում ընդգծված բառերի հականիշները:

Վատն-լավն

Սովորական-տարբեր

Պարզ է-բարդ է

Ինչո՞ւ ստվերը բարդի ունի- Ինչո՞ւ ստվերը բարդի չունի

 Ինչո՞ւ ամպերը նամակ չեն գրում- Ինչո՞ւ ամպերը նամակ են գրում

Ինչո՞ւ նամականիշները գարեջուր չեն խմում- Ինչո՞ւ նամականիշները գարեջուր են խմում։

4. Տեքստի տրված բառերից որո՞ւմ վերջածանց չկա.

ա/սովորական
բ/ինչուիկ
գ/բոլորովին
դ/գարեջուր

5. Տեքստի տրված բառերից ո՞րն է դրված եզակի թվով.

ա/աչքերը

բ/ հարցերին

գ/ դարակները

դ/ խրճիթ

6. Տեքսից դու՛րս գրիր երկուական գոյական և ածական:

Գոյական-տղա,  դարակները

Ածական- վատն, ճիշտ

7. Վերականգնի՛ր տրված բայերի ուղիղ ձևերը:

ա/ձանձրացնում է

բ/չէր կարողանում

գ/դնեն
դ/դարձավ

8. Գտի՛ր ընդգծված նախադասության ենթական ու ստորոգյալը:
   ենթակա

ստորոգյալ

9. Ո՞րն է կլոր տարի դարձվածքի իմաստը.

ա/մի քանի տարի

բ/ամբողջ կյանքում

գ/ամբողջ տարին

դ/ տարվա կեսը

10. Այն ի՞նչն է, այն ի՞նչը.

Մի փոքրիկ պապիկ,

հագին հազար շապիկ:

11. Մեկ նախադասությամբ նկարագրի՛ր հարցասեր տղային:

12. Ինչո՞ւ էր դժվար պատասխանել տղայի հարցերին.

ա/հարցերը շատ էին դժվար

բ/տղան հետաքրքիր ինչուիկ էր

գ/տղան հակառակ ինչուիկ էր

դ/տղան անընդհատ հարցեր էր տալիս

13. Բոլորովին հուսահատվելով ̀ ի՞նչ արեց ինչուիկը:

14. Հորինի՛ր նմանատիպ երեք հարց ու պատասխանի՛ր:

15. Նայի՛ր շուրջդ. գտի՛ր թարս հարցեր :

364

Ա)9688։7=1384

17986։23=782

Բ)3700=14800։4

3000=36000։12

Գ)42500։5=8500

2560=81920։32

365

ա) 215․24=5160 բաժանելին

բ)7040։22=320 արտադիչը

գ)453-39=414

դ)1000-318=682

367

300կգ 580գ+800կգ         <             1տ 200կգ+100կգ

1100կգ 6580գ                                   1300կգ

400կգ 350գ+700կգ         <             1տ150կգ+100կգ

1100կգ 350գ                                      1250կգ

369

80 դրամ

5 ժամում

3200 դրամ

3200

3 անգամ

371

Ա)44կմ-35մ=4400մ-35մ=4365մ

62դմ 2սմ-8սմ=6200սմ 2սմ-8սմ=6194 սմ

Բ)82կգ-650գ=8200գ-650գ=7550գ

62տ 210կգ-280կգ=6200կգ 210կգ-280կգ=6130կգ

Գ)24օր 6ժ=23օր 24ժ-6ժ=23օր 18ժ

12ժ 20ր-40ր=11ժ 80ր-40ր=11ժ 40ր

375

ա)(120․240=28800

բ)50 րոպեում

376

xxx

378

*20, 50

*14, 24

*77, 46, 75

*32, 22

384

Ա)45։9=5

540:6=90

780:12=65

Բ)48:8=6

320:4=80

4140:230=18

386

A=4230                 b=18

a.b=4230.18=76140

a:b=4230:18=235

a+b=4230+18=4228

a-b =4230-18=4212

a=825                    b=25

825:33=25

a.b=825.25=20625

a+b=825+25=850

a-b=825-25=800

388

3000:25=120 անգամ

9900:45=220